ZAŠTITA UZBUNJIVAČA

Osnovni sud u Požarevcu pružio je zaštitu uzbunjivaču Saši Miloševiću tako što ga je
privremenom merom vratio na posao u požarevačku filijalu Republičkog fonda za
zdravstveno osiguranje, odakle je otpušten nakon upozoravanja na nepravilnosti u radu
ove ustanove. 

Saša Milošević je u filijali RFZO u Požarevcu vršio funkciju direktora pre
nego što je otpušten, te je Sud naložio da se on vrati na mesto koje odgovara njegovoj stručnoj
spremi i kvalifikacijama. Pred sudom Miloševića zastupa pravni tim Pištaljke.

https://pistaljka.rs/home/read/692?fbclid=IwAR1Lb083j3fIktppEybfhvVVBkFGcj1sB2qn3ABFuwCHX1U3N8Y3udBnhcM

Šta je uzbunjivanje

Zakon kaže da je uzbunjivanje otkrivanje informacije o kršenju propisa, kršenju ljudskih
prava, vršenju javnog ovlašćenja protivno svrsi zbog koje je povereno, opasnosti po život,
javno zdravlje, bezbednost, životnu sredinu, kao i radi sprečavanja štete velikih razmera.Pod
uzbunjivanjem se podrazumeva otkrivanje informacije o nekom nelegalnom ili neetičkom
postupku, obično nadređenih pojedinaca ili institucije u kojoj je uzbunjivač zaposlen. U većini
slučajeva uzbunjivač takvu informaciju otkriva trećoj strani, van te institucije, koja ima
mogućnost da te postupke sankcioniše. Uzbunjivanje se često vrši i preko medija, odnosno
uzbunjivanjem javnosti, kada institucije sistema zakažu ili kada se uzbunjivač boji da bi ga
kontakt sa državnim organima doveo u opasnost. Za uzbunjivanje javnosti važe posebna
pravila. Cilj uzbunjivanja je zaštita javnog interesa i opšteg dobra. Da bi se nešto
okarakterisalo kao uzbunjivanje neophodno je da informacija koja se otkriva ukazuje da je
ugrožen javni interes. Ako se uzbunjivanjem štiti javni interes irelevantno je da li uzbunjivač
u tom procesu ima i neki lični interes.

Ko je uzbunjivač?

Uzbunjivač je pojedinac koji je internu informaciju o nekom nelegalnom postupku saznao ili
kroz radno angažovanje, ili u postupku zapošljavanja, ili kao korisnik usluga državnih organa
i javnih službi, ili na osnovu poslovne saradnje, ili kao vlasnik nekog privrednog društva.
Uzbunjivač tu informaciju može da otkrije poslodavcu i ovlašćenom organu (kao što je javno
tužilaštvo, neka od inspekcija, Agencija za borbu protiv korupcije…) U široj javnosti obično
se uzbunjivačem smatra hrabra osoba koja iz visoko moralnih razloga otkriva informaciju o
nekakvom nelegalnom i neetičkom postupanju ugrožavajući pritom i sopstvenu egzistenciju, a
neretko i bezbednost.

Šta se smatra radnim angažovanjem?

Radno angažovanje je radni odnos, rad van radnog odnosa, volontiranje, vršenje funkcije, kao
i svaki drugi faktički rad za poslodavca.Rad van radnog odnosa podrazumeva obavljanje
poslova na osnovu ugovora o obavljanju privremenih i povremenih poslova, ugovora o delu,
ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju, ugovora o dopunskom radu, shodno
Zakonu o radu (Sl. glasnik RS 25/2005, 61/2005, 54/2009, 32/2013, 75/2014).
Koje uslove mora ispuniti uzbunjivač da bi imao pravo na sudsku zaštitu?
Uzbunjivač ima pravo na zaštitu u skladu sa zakonom ako ispunjava tri uslova:1. uzbunjivač
mora da izvrši uzbunjivanje kod poslodavca ili ovlašćenog organa (javno tužilaštvo, policija,
inspekcija, Agencija za borbu protiv korupcije, Zaštitnik građana…) ili da uzbuni javnost

(najčešće preko medija) na način propisan zakonom. Uzbunjivač može da izabere na koji će
način izvršiti uzbunjivanje, s tim da kod uzbunjivanja javnosti važe posebna pravila. Da bi se
javnost uzbunila pre nego što se izvrši uzbunjivanje preko poslodavca ili ovlašćenog organa
potrebno je da postoji neposredna opasnost po život, javno zdravlje, bezbednost, životnu
sredinu, opasnost od nastanka štete velikih razmera odnosno da postoji opasnost da bi dokazi
mogli biti uništeni2. uzbunjivač mora da otkrije informaciju u roku od jedne godine od dana
saznanja za izvršenu radnju zbog koje vrši uzbunjivanje (subjektivni rok), a najkasnije u roku
od deset godina od dana izvršenja te radnje (objektivni rok). Informacija koju uzbunjivač
otkriva mora u trenutku uzbunjivanja da bude takva da u njenu istinitost može da poveruje
osoba sa prosečnim znanjem i iskustvom kao i uzbunjivač. Ako se takva informacija posle
postupanja nadležnih organa ispostavi kao neistinita, uzbunjivač ne snosi negativne posledice
i ne odgovara za zloupotrebuPod zloupotrebom uzbunjivanja podrazumeva se postupanje
onog lica koje dostavi informaciju za koju zna da je neistinita ili u zamenu za informaciju
traži protivpravnu korist.

Šta sadrži informacija kojom se vrši uzbunjivanje?

Informacija kojom se vrši uzbunjivanje sadrži podatke o kršenju propisa, kršenju ljudskih
prava, vršenju javnog ovlašćenja protivno svrsi zbog koje je povereno, opasnosti po život,
javno zdravlje, bezbednost, životnu sredinu, kao i podatke radi sprečavanja štete velikih
razmera.Informacija može (ali ne mora) da sadrži potpis uzbunjivača i podatke o uzbunjivaču.
Poslodavac i ovlašćeni organ dužni su da postupaju i po anonimnim obaveštenjima u vezi sa
informacijom, u okviru svojih ovlašćenja.
Da li su nadležni organi dužni da reaguju i na anonimno uzbunjivanje i uzbunjivanje preko
medija?
Poslodavci, ali i ovlašćeni državni organi, kao što je javno tužilaštvo ili Agencija za borbu
protiv korupcije i drugi organi, dužni su da reaguju i postupaju i kada je uzbunjivanje
anonimno. Osim toga, oni su dužni da reaguju i po saznanju iz medija bez podnošenja prijave
nadležnom organu, što se posebno odnosi na tužilaštvo.
Koja lica osim samih uzbunjivača imaju pravo na zaštitu kao uzbunjivači?
Pravo na zaštitu kao uzbunjivač ima i:1. povezano lice – ako učini verovatnim da je prema
njemu preduzeta štetna radnja zbog povezanosti sa uzbunjivačem2. lice za koje se pogrešno
smatra da je uzbunjivač – ako učini verovatnim da je prema njemu preduzeta štetna radnja jer
je lice koje je preduzelo štetnu radnju pogrešno smatralo da je to lice uzbunjivač, odnosno
povezano lice3. lice koje vrši službenu dužnost – ako je u vršenju službene dužnosti dostavilo
informaciju ima pravo na zaštitu kao uzbunjivač ako učini verovatnim da je prema njemu
preduzeta štetna radnja zbog dostavljanja te informacije4. lice koje traži podatke u vezi sa
informacijom – ako učini verovatnim da je prema njemu preduzeta štetna radnja zbog traženja
tih podatakaNavedena lica imaju pravo na zaštitu kao uzbunjivači iako nisu uzbunjivači.

Koje vrste uzbunjivanja su predviđene zakonom?

Uzbunjivanje može biti unutrašnje, spoljašnje ili uzbunjivanje javnosti.1. unutrašnje
uzbunjivanje je otkrivanje informacije licu koje je poslodavac ovlastio za prijem informacije i
vođenje postupka u vezi sa uzbunjivanjem. Ovo lice je dužno da reaguje odmah po dobijanju
informacije bez odlaganja, a najkasnije 15 dana od prijema informacije. Takođe, ovlašćeno

lice je dužno, kao i sva lica koja dođu u dodir sa podacima o ličnosti uzbunjivača, da te
podatke štiti. I na kraju, ovo lice je dužno da uzbunjivaču pruži sve informacije o toku
postupka i uvid u svu dokumentaciju vezanu za uzbunjivanje2. spoljašnje uzbunjivanje je
otkrivanje informacije ovlašćenom organu izvan poslodavca kod koga je uzbunjivač zaposlen,
a to može biti javno tužilaštvo, nadležna inspekcija, Poverenik za informacije od javnog
značaja, Agencija za borbu protiv korupcije…Uzbunjivanje javnosti je otkrivanje informacije
javnosti putem sredstava javnog informisanja, ali uzbunjivač to može učiniti i lično, na
javnom skupu, putem interneta, na svom blogu ili preko društvenih mreža.
Da li uzbunjivač, odnosno lice koje ostvaruje zaštitu kao uzbunjivač, ima pravo na

Naknadu štete zbog uzbunjivanja?

Uzbunjivač ima pravo na naknadu štete ukoliko mu je pričinjena, u skladu sa Zakonom o
obligacionim odnosima. Šteta je umanjenje nečije imovine (obična šteta) i sprečavanje njenog
povećanja (izmakla korist), kao i nanošenje drugome fizičkog ili psihičkog bola ili straha
(nematerijalna šteta).

Šta poslodavac ne sme da uradi uzbunjivaču?

Zakon predviđa da poslodavac ne sme činjenjem ili nečinjenjem da stavi uzbunjivača u
nepovoljniji položaj zbog toga što je on prijavio neku zloupotrebu. Stavljanje uzbunjivača
činjenjem ili nečinjenjem u nepovoljniji položaj zbog uzbunjivanja predstavlje štetnu
posledicu, zbog koje uzbunjivač ima pravo na sudsku zaštitu.Zakonom se ne navode sve takve
radnje kojima se uzbunjivač može staviti u nepovoljniji položaj, kao što su:• sprečavanje
napredovanja na poslu • izricanje disciplinskih mera i kazni • zabrana zapošljavanja i sticanja
svojstva pripravnika ili volontera • sprečavanje obrazovanja, osposobljavanja ili stručnog
usavršavanja • prestanak radnog odnosa • neisplaćivanje zarade i drugih naknada •
neisplaćivanje učešća u dobiti poslodavca • neisplaćivanje nagrada i otpremnine •
raspoređivanje ili premeštaj na drugo radno mesto • nepreduzimanje mera radi zaštite zbog
uznemiravanja od strane drugih lica • upućivanje na obavezne zdravstvene preglede ili
upućivanje na preglede radi ocene radne sposobnosti.

Kada se može tražiti zaštita suda?

Uzbunjivač može tražiti zaštitu od suda i podići tužbu kada je prema njemu preduzeta štetna
radnja, odnosno kada trpi odmazdu.

Kome se i u kom roku podnosi tužba?

Tužba za zaštitu u vezi sa uzbunjivanjem podnosi se višem sudu. Nadležan je viši sud prema
mestu preduzimanja štetne radnje ili prema mestu prebivališta uzbunjivača. Viši sud odlučuje
u prvom stepenu, a u postupku po žalbi odluku donosi Apelacioni sud. Tužba za zaštitu u vezi
sa uzbunjivanjem se podnosi u roku od šest meseci od kada uzbunjivač sazna za štetnu radnju
preduzetu prema njemu, odnosno u roku od tri godine od kada je štetna radnja prema
uzbunjivaču preduzeta. Rok od šest meseci se naziva subjektivnim, a rok od tri godine –
objektivnim rokom. Ukoliko se tužba ne podnese u ovim rokovima, nastupa zastarelost,
odnosno gubi se pravo na sudsku zaštitu u odnosu na konkretnu štetnu radnju.
Kako se zaštititi u slučaju odmazde zbog uzbunjivanja, s obzirom na to da sudski postupak
može dugo trajati?

Privremena mera je možda i najvažnija stavka Zakona o zaštiti uzbunjivača za same
uzbunjivače, jer omogućava sudu da odmah zaustavi odmazdu prema uzbunjivaču i da je
onemogući sve dok traje sudski postupak. To praktično znači da viši sud može da vrati na
posao uzbunjivača koji je dobio otkaz i da mu omogući da radi i zarađuje dok god traje sudski
postupak sa poslodavcem.


Preneto sa sajta, https://pistaljka.rs/

ZAŠTITA UZBUNJIVAČA
Scroll to top
Call Now Button